Grzybica jamy ustnej: objawy, przyczyny i leczenie

Grzybica jamy ustnej, nazywana też kandydozą, jest zakażeniem wywołanym przez drożdżaki Candida. Nie powodują jej bakterie i nie jest tym samym schorzeniem co grzybica skóry wywołana przez dermatofity.

Bolesność ust, zmiana smaku lub białe plamy mogą mieć różne przyczyny. Jeśli nie wiesz, co się dzieje, zapytaj farmaceutę, dentystę lub lekarza rodzinnego, zamiast rozpoznawać grzybicę na podstawie zdjęcia. Jest to częsta choroba i nie ma powodu wstydzić się szukania pomocy.

Objawy nie zawsze są takie same

Grzybica może powodować bolesność, pieczenie, zmianę smaku lub pękanie kącików ust. Niektóre postacie dają białe naloty, po których starciu pozostaje czerwona, czasem krwawiąca powierzchnia. Inne objawiają się głównie zaczerwienieniem, w tym stanem zapalnym pod protezą.

Nie są to obowiązkowe etapy każdego zakażenia. Nie zdrapuj nalotu, aby sprawdzić rozpoznanie. Utrzymująca się czerwona lub biała zmiana, szczególnie taka, której nie można zetrzeć, wymaga badania zamiast kolejnych prób samodzielnego leczenia.

Osoba badająca zapyta o objawy, leki i ogólny stan zdrowia oraz obejrzy jamę ustną. Przy nietypowym wyglądzie zmian, niepewnym rozpoznaniu lub nawrotach mogą być potrzebne dodatkowe badania albo ocena specjalisty.

Dlaczego rozwija się grzybica?

Candida może występować w jamie ustnej bez objawów. Grzybica rozwija się, gdy warunki sprzyjają nadmiernemu namnażaniu drożdżaków. Mogą się do tego przyczyniać antybiotyki, wziewne kortykosteroidy, suchość ust, cukrzyca, obniżona odporność i problemy związane z protezami. Choroba może wystąpić także u osoby, która dobrze dba o zęby.

Nie odstawiaj samodzielnie przepisanych antybiotyków ani leków na astmę. Jeśli używasz inhalatora steroidowego, poproś zespół prowadzący leczenie lub farmaceutę o sprawdzenie techniki oraz poradę dotyczącą płukania ust i wypluwania wody po dawce, a także komory inhalacyjnej, jeśli jest odpowiednia dla Twojego urządzenia.

Znaczenie mają również czyszczenie protezy, jej dopasowanie i noszenie w nocy. Poproś dentystę o sprawdzenie protezy, która obciera lub przestała dobrze pasować.

Leczenie i bezpieczeństwo leków

Leki przeciwgrzybicze mogą mieć postać żelu, płynu lub, w niektórych przypadkach, tabletek. Wybór zależy od pacjenta i zakażenia. Przestrzegaj instrukcji i skontaktuj się z osobą prowadzącą leczenie, jeśli objawy utrzymują się lub wracają.

Przed rozpoczęciem leczenia powiedz farmaceucie lub osobie przepisującej lek o wszystkich przyjmowanych preparatach. Niektóre leki przeciwgrzybicze, także żele do jamy ustnej, mogą wchodzić w interakcje między innymi z warfaryną. Wytyczne SDCEP dotyczące zakażeń grzybiczych zwracają uwagę na interakcje i właściwy dobór leczenia.

Olej kokosowy, jogurt i probiotyki nie zastępują leczenia przeciwgrzybiczego. Probiotyk nie jest automatycznie potrzebny przy każdej antybiotykoterapii. Nie stosuj olejku z drzewa herbacianego jako domowego leku w jamie ustnej ani go nie połykaj: NCCIH ostrzega, że połknięcie tego olejku może być szkodliwe.

Kiedy poprosić o dalszą pomoc?

Zgłoś się do lekarza rodzinnego, jeśli połykanie boli lub jest utrudnione albo leczenie nie pomogło po tygodniu. Szukaj pilnej porady, gdy nie możesz wypijać wystarczającej ilości płynów lub pogarsza się Twoje samopoczucie, zwłaszcza przy osłabionej odporności. Niemowlę z problemami z karmieniem potrzebuje porady odpowiedniej do wieku; nie podawaj mu leku przeznaczonego dla osoby dorosłej. Poradnik NHS o grzybicy jamy ustnej zawiera informacje dla dorosłych i niemowląt.

Jak ograniczyć ryzyko nawrotów?

Dbaj o czystość jamy ustnej i protez, wyjmuj protezy na noc, chyba że dentysta zalecił inaczej z konkretnego powodu, i zgłaszaj się na ustalone kontrole. Jeśli palisz, skorzystaj ze wsparcia w rzucaniu palenia. Stosuj zalecenia związane z chorobami lub lekami, które przyczyniają się do problemu.

Zrównoważona dieta i higiena wspierają zdrowie, ale nie gwarantują, że grzybica nigdy nie wróci. Nawracające epizody wymagają ponownej oceny przyczyny i leczenia, a nie tylko mocniejszego szczotkowania lub kolejnego suplementu.