Afty i owrzodzenia jamy ustnej: przyczyny i kiedy szukać pomocy

Owrzodzenie to bolesna zmiana w błonie śluzowej jamy ustnej. Nawet niewielka może utrudniać jedzenie lub szczotkowanie. Większość drobnych owrzodzeń ustępuje w ciągu jednego lub dwóch tygodni, ale zmiana, która nie zagoiła się po dwóch tygodniach, wymaga porady stomatologicznej.

Czym są afty?

Afty to częsty rodzaj nawracających owrzodzeń jamy ustnej. Mogą pojawiać się na wargach, policzkach lub języku i nie są zakaźne. Różnią się od opryszczki, którą wywołuje wirus.

Nie każda bolesna zmiana w jamie ustnej jest aftą. Samo zdjęcie lub rozmiar zmiany nie pozwalają potwierdzić przyczyny, zwłaszcza gdy pojawiła się po raz pierwszy, jest nietypowo duża albo wolno się goi.

Skąd się biorą?

Przyczyna nawracających aft często pozostaje niejasna. Nie świadczą one po prostu o zaniedbaniu higieny. Uraz spowodowany ostrą krawędzią zęba, niedopasowaną protezą lub aparatem ortodontycznym również może wywołać owrzodzenie wymagające uwagi.

Niektóre nawracające owrzodzenia wiążą się z niedoborem składników odżywczych lub inną chorobą. Lekarz może zapytać o przyjmowane leki, ogólny stan zdrowia i objawy w innych częściach ciała, a następnie zdecydować, czy potrzebne są badania. Nie zaczynaj przyjmować witamin ani cynku wyłącznie dlatego, że pojawiła się afta. Cambridge University Hospitals opisuje nawracające owrzodzenia jamy ustnej.

Jak ułatwić sobie jedzenie i szczotkowanie?

Używaj miękkiej szczoteczki i wybieraj jedzenie, które nie ociera zmiany ani nie powoduje pieczenia. Dopóki miejsce boli, unikaj bardzo gorących napojów oraz ostrych, kwaśnych i szorstkich pokarmów. Farmaceuta może doradzić odpowiedni preparat łagodzący ból lub płyn do płukania, także pod kątem stosowania u dziecka.

Nadal delikatnie szczotkuj zęby pastą z fluorem. Jeśli afty nawracają, zapytaj o wypróbowanie pasty bez laurylosiarczanu sodu (SLS), ale zawierającej fluor. Poinformuj dentystę, jeżeli wypełnienie, proteza lub aparat ocierają stale to samo miejsce.

A co z domowymi sposobami?

Nie ma gwarantowanego sposobu na natychmiastowe wyleczenie afty. Zamiast nakładać domową wodę utlenioną bezpośrednio na zmianę albo polegać na torebkach herbaty i płukankach ziołowych, zapytaj farmaceutę o odpowiedni preparat. Stosuj go zgodnie z instrukcją i nie połykaj produktu przeznaczonego wyłącznie do płukania.

Leczenie może złagodzić dolegliwości, ale nie zawsze zapobiega nawrotom. Uporczywe lub nasilone objawy mogą wymagać leczenia przepisanego przez dentystę albo lekarza rodzinnego.

Kiedy szukać pomocy?

Jeśli owrzodzenie nie zagoiło się po dwóch tygodniach lub stan zmiany się pogorszył, skontaktuj się z dentystą w sprawie pilnej wizyty albo poproś NHS 111 o poradę. Umów badanie wcześniej, jeśli zmiana jest dla Ciebie nietypowa, znajduje się w tylnej części gardła, krwawi lub staje się bardziej bolesna i zaczerwieniona. Warto również omówić nawracające afty, które utrudniają jedzenie lub codzienne funkcjonowanie.

Większość owrzodzeń jest niegroźna, ale niegojąca się zmiana może czasem być objawem nowotworu jamy ustnej. Wytyczne NHS dotyczące pilnej opieki stomatologicznej zalecają zasięgnięcie porady, gdy owrzodzenie nie zagoiło się po dwóch tygodniach lub się pogorszyło. Możesz też skontaktować się z gabinetem, aby umówić ocenę zmiany.